دانستنیهای حقوق قانونی کارگران در محیط کار
شناخت حقوق قانونی کارگران در محیط کار یکی از مهمترین موضوعاتی است که هر کارگری باید نسبت به آن آگاهی داشته باشد. آشنایی با قانون کار و مقررات مربوط به روابط میان کارگر و کارفرما به افراد کمک میکند تا از حقوق خود در زمینههایی مانند قرارداد کار، دریافت دستمزد و مزایا، ساعات کاری، مرخصی، امنیت شغلی و شرایط مناسب کار مطلع باشند. بسیاری از اختلافات میان کارگر و کارفرما نیز به دلیل ناآگاهی از همین حقوق و تعهدات قانونی شکل میگیرد.
در واقع، حقوق قانونی کارگران در محیط کار تنها به دریافت حقوق ماهانه محدود نمیشود و مجموعهای از حمایتها و مزایایی را شامل میشود که قانون برای کارگران در نظر گرفته است. بنابراین اگر میخواهید بدانید قانون چه حقوقی برای کارگران تعیین کرده و کارفرما در محیط کار چه وظایفی در برابر نیروی کار دارد، آشنایی با مقررات قانون کار اهمیت زیادی دارد. در ادامه، مهمترین حقوق قانونی کارگران در محیط کار را بررسی میکنیم تا بتوانید با آگاهی بیشتری از حقوق خود در رابطه کاری دفاع کنید و در صورت بروز اختلاف، مسیر قانونی مناسب را بشناسید.
حقوق قانونی کارگران در محیط کار از نگاه قانون
بر اساس قانون کار، کارگر شخصی است که به هر عنوان و در ازای دریافت حقالسعی، از جمله مزد، حقوق، سهم سود یا سایر مزایا، به درخواست کارفرما کار میکند. بنابراین عنوان کارگر به شغل یا حرفه خاصی محدود نمیشود و افراد شاغل در مؤسسات و واحدهای تولیدی، صنعتی، خدماتی، کشاورزی و بسیاری از محیطهای کاری دیگر میتوانند مشمول مقررات قانون کار باشند.
در نتیجه، حقوق قانونی کارگران در محیط کار تنها مختص افرادی با عنوان شغلی مشخص نیست، بلکه معیار اصلی برای تشخیص رابطه کار، وجود شرایطی مانند انجام کار به درخواست کارفرما و دریافت حقالسعی در برابر آن است. آگاهی از این تعریف اهمیت زیادی دارد؛ زیرا شناخت رابطه کارگر و کارفرما، پایه برخورداری از بسیاری از حمایتها و حقوق پیشبینیشده در قانون کار است.
کارفرما نیز طبق قانون کار، شخص حقیقی یا حقوقی است که کارگر به درخواست و به حساب او و در مقابل دریافت حقالسعی کار میکند. مدیران، مسئولان و به طور کلی افرادی که اداره کارگاه را بر عهده دارند، نماینده کارفرما محسوب میشوند و کارفرما در برابر تعهداتی که این نمایندگان در قبال کارگر بر عهده میگیرند، مسئولیت دارد.
البته قانون برای شرایطی که نماینده کارفرما خارج از حدود اختیارات خود تعهدی ایجاد کند نیز حکم مشخصی در نظر گرفته است. اگر کارفرما چنین تعهدی را نپذیرد، نماینده در برابر کارفرما مسئول خواهد بود. بنابراین در بررسی حقوق قانونی کارگران در محیط کار، شناخت مسئولیتهای کارفرما و نمایندگان او نیز اهمیت دارد؛ زیرا بسیاری از حقوق و تعهدات مربوط به رابطه کاری از طریق همین افراد اجرا میشود.
به طور کلی، شناخت دقیق جایگاه قانونی کارگر و کارفرما باعث میشود هر دو طرف رابطه کاری، وظایف و حقوق خود را بهتر بشناسند. آگاهی کارگر از این تعاریف میتواند در زمان تنظیم قرارداد، دریافت حقوق و مزایا یا پیگیری اختلافات احتمالی، نقش مهمی داشته باشد و به او کمک کند تا با شناخت بیشتری از حقوق قانونی کارگران در محیط کار از حقوق خود استفاده کند.
آشنایی بیشتر با: وکیل کار
نکته مهم:
یکی از مهمترین مسائل میان کارگران و کارفرمایان، قرارداد کار است. قرارداد کار توافقی قانونی میان کارگر و کارفرماست که شرایط همکاری، وظایف و تعهدات هر دو طرف را مشخص میکند و نقش مهمی در تعیین حقوق قانونی کارگران در محیط کار دارد.
بر اساس ماده ۷ قانون کار، قرارداد کار میتواند به صورت کتبی یا شفاهی باشد و به موجب آن، کارگر در مقابل دریافت حقالسعی، کاری را برای مدت موقت یا غیرموقت برای کارفرما انجام میدهد. داشتن قرارداد کتبی باعث میشود شرایط همکاری و حقوق و تعهدات طرفین شفافتر باشد و در صورت بروز اختلاف، امکان پیگیری حقوق قانونی کارگران در محیط کار آسانتر شود.
ماده10 قانون کار (مفاد قرارداد)
مطابق ماده ۱۰ قانون کار، قرارداد کار باید شامل اطلاعات و موارد مشخصی باشد تا شرایط همکاری میان کارگر و کارفرما بهصورت شفاف تعیین شود. درج این موارد در قرارداد، نقش مهمی در مشخص شدن حقوق و تعهدات طرفین و همچنین حفظ حقوق قانونی کارگران در محیط کار دارد. مهمترین مواردی که باید در قرارداد کار درج شود عبارتاند از:
- مشخصات کامل طرفین قرارداد، یعنی کارگر و کارفرما
- نوع کار، حرفه یا وظیفهای که کارگر باید انجام دهد
- میزان حقوق یا مزد و توافقات مربوط به آن
- ساعات کار، تعطیلات و مرخصیها
- محل انجام کار
- تاریخ انعقاد قرارداد
- مدت قرارداد، در صورتی که کار برای مدت معین باشد
- سایر مواردی که با توجه به عرف و عادت شغل یا محل کار لازم باشد
توجه به این موارد هنگام تنظیم قرارداد باعث میشود شرایط همکاری برای هر دو طرف روشن باشد و کارگر نیز آگاهی بیشتری نسبت به حقوق قانونی کارگران در محیط کار داشته باشد.
ماده 21 قانون کار (شرایط خاتمه کار)
موارد خاتمه قرارداد کار
قرارداد کار ممکن است در شرایط مختلفی خاتمه پیدا کند و آشنایی با این شرایط، یکی از موضوعات مهم در بررسی حقوق قانونی کارگران در محیط کار است. بر اساس قانون کار، مهمترین مواردی که میتواند موجب خاتمه قرارداد کار شود عبارتاند از:
- فوت کارگر
- بازنشستگی کارگر
- از کارافتادگی کلی کارگر
- پایان مدت قرارداد در قراردادهای موقت و عدم تمدید صریح یا ضمنی آن
- پایان کار در قراردادهایی که برای انجام کار معین منعقد شدهاند
- استعفای کارگر
شناخت شرایط پایان قرارداد به کارگر کمک میکند تا بداند رابطه کاری در چه شرایطی خاتمه پیدا میکند و در صورت بروز اختلاف، بهتر بتواند حقوق قانونی کارگران در محیط کار را پیگیری کند.
ماده 24 قانون کار (مزایای پایان کار )
مزایای پایان کار برای کارگران
در صورت خاتمه قرارداد کار برای کار معین یا قراردادهای مدت موقت، کارفرما موظف است مزایای پایان کار کارگر را مطابق قانون پرداخت کند. بر اساس ماده ۲۴ قانون کار، کارگری که مطابق قرارداد حداقل یک سال یا بیشتر سابقه کار داشته باشد، برای هر سال سابقه کار، چه به صورت متوالی و چه متناوب، بر مبنای آخرین حقوق خود مبلغی معادل یک ماه حقوق به عنوان مزایای پایان کار دریافت میکند.
پرداخت این مزایا یکی از موارد مهم در حقوق قانونی کارگران در محیط کار است و کارفرما باید هنگام پایان رابطه کاری، تعهدات قانونی خود را در این زمینه انجام دهد. میزان مزایای پایان کار نیز بر اساس سابقه و آخرین حقوق کارگر محاسبه میشود.
ماده 27 قانون کار (شرایط فسخ قرارداد توسط کارفرما)
یکی از پرسش های متداول کارگران و کارمندان شرکت های خصوصی این است که در چه شرایطی کارفرما می تواند قرارداد کاری را فسخ کند و آنها چه مطالباتی را باید از کارفرمای خود دریافت کنند.
بر اساس این ماده قانونی “هر گاه کارگر در انجام وظایف خود قصور کند یا آیین نامه های انضباطی کارگاه را پس از تذکرات کتبی نقصض کند ، کارفرما حق دارد در صورت اعلام نظر مثبت شورای اسلامی کار علاوه بر مطالبات و حقوق معوقه به نسبت هر سال سابقه کار معادل یک ماه آخرین حقوق کارگر را به عنوان حق سنوات به ایشان پرداخت و قرارداد کار را فسخ کند .
ماده 31 و 32 قانون کار (مزایای دریافتی کارگر هنگام از کار افتادگی یا بازنشستگی)
برابر ماده 31 اگر خاتمه قرارداد کار به لحاظ از کار افتادگی کلی یا بازنشستگی کارگر باشد کارفرما باید بر اساس آخرین مز کارگر نسبت به هر سال سابقه کار ، حقوقی معادل 30 روز مزد پرداخت کند. این مبلغ علاوه بر مستمری از کار افتادگی یا بازنشستگی کارگر است که توسط سازمان تامین اجتماعی پرداخت می گردد.
بیشتربخوانید: راهنمای جامع طرح طبقهبندی مشاغل
سوالات متداول و مهم حقوقی کارگران :
1-حق السعی چیست و شامل چه مواردی می شود؟
کلیه دریافتی های قانونی که کارگر بر اساس قرارداد کار از کارفرما دریافت می کند حق السعی گفته می شود و شامل مزد یا حقوق ، کمک هزینه مسکن ، حق عائله مندی ، خواروبار ، ایاب ذهاب ، پاداش افزایش تولید و ….(ماده34 ق کار)
2-منظور از مزد چیست؟
به وجوه نقدی یا غیر نقدی یا مجموع آنها که در برابر انجام کار به کارگر پرداخت می شود فرد می گویند و شامل مزد ساعتی ، کارمزد و کارمزد ساعتی می شود.(ماده 35ق کار)
3-مرخصی بدون حقوق چیست؟
نوعی از مرخصی است که کارگر در صورت نیاز و به دلایلی مانند مشکلات خانوادگی ، تحصیلی ، سفرهای طولانی مدت و گذراندن دوره های آموزشی ، از کارفرما در خواست می کند و بابت آن روزها حقوقی به وی پرداخت نمیشود. نحوه استفاده از مرخصی بدون حقوق کارگران و مدت آن و شرایط برگشت آنها به کار پس از استفاده از مرخصی با توافق کتبی کارگر یا نماینده قانونی او و کارفرما تعیینمی گردد.(م 72 ق کار).
4-مرخصی زایمان چست؟
در قانون کار جدید برای حمایت از مادران شاغل 9 ماه مرخصی زایمان در نظر گرفته شده و دستمزد این مدت توسط سازمان تامین اجتماعی پرداخت می شود.این مدت با تایید سازمان تامین اجتماعی می تواند جزء سوابق کاری مادران شاغل محسوب شود.
*الزام قانونی بیمه کارگر:
کارفرمایان کارگاههای مشمول قانون کار مکلف هستند مطابق قانون تامین اجتماعی نسبت به بیمه نمودن کارگران واحد خود اقدام نمایند .(م148ق کار).پس به این نکته مهم در هنگام بستن قرارداد توجه کنید که کارفرما وظیفه دارد شما را تحت پوشش بیمه تامین اجتماعی قرار دهد.
5-شرایط همکاری با کارگران و کارکنان بدون کارت پایان خدمت سربازی چگونه است؟
برابر قانون کار ، استخدام کارکنانی که مشمول خدمت نظام وظیفه هستند غیر قانونی است. در صورتی که شخصی در طول مدت همکاری ، مشمول سربازی شود قرارداد کارش تعلیق می گردد. پس ازپایان خدمت سربازی شود قرارداد کارش تعلیق می گردد.پس از پایان خدمت سربازی نیز کارگر تا2ماه امکان بازگشت به محل کار سابق خود را دارد و اگر کارفرما از بازگشت ایشان خودداری کند اخراج غیرقانونی صورت گرفته است و کارگر می تواند از روش های قانونی نسبت به شکایت از کارفرما اقدام کند.
این نکته مهم را هم باید بدانیم که اگر قبل از رفتن به خدمت سربازی دارای سوابق بیمه ای و قرارداد کاری با کارفرما باشد،بر اساس ماده 64 ق کار مدت زمانی که مشغول اتمام خدمت سربازی بوده نیز بتوان سوابق کار و بیمه برایش محسوب گردد.
6-اضافه کاری چگونه محاسبه می شود؟
ابتدا باید دستمزد هر ساعت کار محاسبه شود و بعد 40درصد از دستمزد هر ساعت کار معمولی را به دستمزد یک ساعت کار اضافه کنیم.
7-منظور از لباس کار چیست؟
لباس کار کارگر ، پوشاک و تجهیزاتی است که برای ایمنی کارگر در محیط کار تهیه می شود.
8-اعتبار قرارداد شفاهی و اهمیت قرارداد کتبی چگونه است؟
نوع رایج و واصلی قرارداد کار ، قرارداد کتبی می باشد . ولی قانون کار قرارداد شفاهی کار را نیز به رسمیت شناخته است.
سخن پایانی:
قانون کار شامل مواد قانونی مهمی برای کارگران است که عدم آگاهی از آن هنگام یستن قرارداد کار می تواند مشکلات جدی یا غیر قابل جبرانی ایجاد و باعث شود از حقوق قانونی خود محروم شوند . پس لازم است کارگران عزیز با آگاهی لازم از این قوانین موفقیت خود در انجام کار را هموار سازند و در صورت نیاز به هر گونه کمک حقوقی یا مشاوره در این راستا با وکلای خبره ما در گروه کسب و کار ارتباط برقرار نمایند.
